Alimus riekti linnjii biebmosievttadasa geavaheami guovžabivddus
Smávvaspiriid biebmobáikki ja fuođđokámera ávkkástallan guovžža bivddus buvttii duomu roava meahcástanrihkkosis.
Meahcástanlága 33 § gieldá biebmosievttadasa geavaheami guovžža bivddus. Das ii oaččo geavahit bearbila, guovžža háskka iige olbmo dahkan bibmui dahje hádjii vuođđuduvvan guovžža sievttadasa. Biebmosievttadas sisttisdoallá buot olbmo meahccái dolvon biepmu dahje hája. Bearbiliid lassin dasa gullet njoallungeađggit, gortnit, heđemat, silttat, beatnatbiepmut ja hájat. Háskan lohkkojuvvojit vildaealliid siektadan ealliid sievttit, dego ráppit, njuovvanbázahusat dahje guolit.
Guovžža ii maiddái oaččo báhcit bealddus, mii ii leat láddjejuvvon. Áidna spiehkastat lea sidnubealdu, gos gilvojuvvo suoidni, luovvar dahje eará sidnušattut šibihiid fuođarin dahje eará eanadoalloatnui. Gánneha váldit vuhtii, ahte guovžža báhčin maiddái fuođđobeldui lea lágaheapme.
Biebmosievttadasgildosa guovddáš sivvan leamašan hállu seailluhit guovžža bivddu dakkárin mii lea árvvas ja válljet ealli, nuba bivddu mihttomearrin ii leat ealli oalgguheapmi biebmanbáikkiide. Guovžžaid eai maiddái leat háliidan ovttastahttit olbmo bibmui.
Alimus rievtti linnjen
Dáhpáhusas meahcásteaddji fuobmái smávvaspireháska fuođđokámeragovas guovžža, almmuhii áicamis eará meahcásteaddjiide ja álggahii guovžabivddu luoitimiin beatnagis guovžža luottaide. Vaikke bivdui serve earátge ja guovžža bážii nubbi meahcásteaddji, dubmii alimus riekti (AR) guovžabivddu álggaheaddji gárra ráŋggáštussii. Árabut hoavvariekti lei hilgon áššáskuhttimiid.
Ovdamearrádusastis (AR: 2026:64, addojuvvon 18.9.2026) alimus riekti čielggadii doahpaga ”biebmosievttadas” sisdoalu guovžža bivddus.
Meahcástanlága 33 §:a mielde guovžža bivddus ii oaččo geavahit bearbila iige olbmo dahkan bibmui dahje hádjii vuođđuduvvan biebmosievttadasa, man meahcásteaddji diehtá siektadit guovžžaid.
Alimus riekti gávnnahii, ahte áššáskuhttimis máinnašuvvon smávvaspiriid biebmanbáiki lea olbmo vuođđudan sievttadas, man mihttomearri jo álgoálggus lea siektadit ealliid. Alimus riekti linnjii, ahte gildosa birii gullá maiddái dakkár biebmanbáikkiid ávkkástallan, mat eai leat vuođđuduvvon guovžžaid várás.
Duopmostuollu oinnii, ahte vaikke háskka ii lean vuođđuduvvon guovžžaid várás, meahcásteaddji ávkkástalai dan diđolaččat guovžža sievttadassan go álggahii guovžža vuohttima beatnagiin go vuos lei ožžon gova fuođđokámeras. Lea fuomášanveara, ahte vuolit riektedássi hoavvariekti lei hilgon ovdalis máinnašuvvon áššáskuhttimiid.
Roava meahcástanrihkus
Vaikke duomu ožžon olmmoš ii ieš báhčánge guovžža, de son oassálasttii bivdui beatnagiin. Lassin doaimmai bivddus johtuibiddjiin ja gildojuvvon bivdovuogi ávkkástallin.
Meahcásteaddji rihkui nappo meahcástanlága biebmo-sievttadasa guoskevaš gildosa, mii lea meahcástan-rihkkumuš, ii meahcástanrihkus. Meahcásteaddji goittotge oaččui duomu roava meahcástanrihkkosis.
Alimus riekti gávnnahii: ”A lea nu rihkuslága 48 a logu 1 §:a 1 čuoggá vuostá iešdáhtolaččat ávkkástallan bivdovuogi, mii lea meahcástanlágas gildojuvvon. Guovžža goddin gildojuvvon bivdovuogi ávkkástaladettiin deavdá máinnašuvvon logu 1 a §:a 5 čuoggás oaivvilduvvon ákka meahcástanrihkkosa garradahttimii.
Vaikke A ii ieš báhčán guovžža, su doaibma leamašan meahcásteami johtuibiddjin ja gildojuvvon bivdovuogi ávkkástallin guovddážis. Go váldá vuhtii dagu láittehahtti-vuođa, dagu galgá oaidnit oppalašvuođa ektui roavisin”.
Meahcástanrihkkosa okta guovddáš dovdomearka lea lobivuollásaš ealli bivdu almmá gáibiduvvon lobi. Roavisin meahcástanrihkus rievdá maiddái dalle, go lobihis bivddu čuozáhahkan lea stuorraspire, vuovdegoddi dahje čeavrris.
Meahcásteaddji dubmejuvvui roava meahcástanrihkkosis gávcci mánu evttolaš fáŋgavuođadupmui ja measta viđa jagi meahcástangildosii. Fuomášan veara ráŋggáštusas lea maiddái dat, ahte duomu oaččui bivddu johtuibiddji iige báhčči dahje bivddujođiheaddji.

Ealgaealliide oaivvilduvvon njoallungeađggit
AR ovdamearrádusas sáhttá gávnnahit, ahte jus guovžabivdu álggahuvvo ealgga várás stellejuvvon njoallungeađggis ja meahcásteaddji diehtá dán, son sivahuvvo roava meahcástanrihkkosis.
Lágalaš guovžabivdu
Maŋimuš jagiid virgeoapmahaččat leat ožžon dieđuid lágahis biebmosievttadasain, maid leat sáhttán ávkkástallat guovžabivddus. Meahcis sáhttet leat maiddái lunddolaččat dahje eará sivas jápmán eallit, mat gehččojuvvojit háskan.
Jus meahcis lean biebmosievttadasas ii meahcásteaddjis leat diehtu, de galgá bastit čájehit duohtan, ahte ii leat das diehtán.
Gánneha maiddái muitit, ahte diehtemeahttunvuohta ii jávkat ovddasvástádusa. Juohkehaš galgá váldit áššiin čielgasa, iige lágaid sáhte rihkkut diehte-meahttunvuođain. Loahpalaš dulkoma áššis dahká goittotge álo sorjjasmeahttun duopmostuollu.